Schrijversgroep '77

S77 info van 30 augustus 2010

Ismene Krishnadath — Mon, 30 Aug 2010 16:20:01 +0000

In verband met de vakantie verschijnt de volgende S’77 info pas op 11 oktober 2010.

De nieuwsbrieven zijn ook te lezen op www.schrijversgroep77.org

NIEUW IN DEZE NIEUWSBRIEF

- Radionieuws: Cynthia McLeod

- Nieuw Paramaribo fotoboek

- Koningin van Paramaribo weer op de planken

- Oproep panelleden discussie Herstelbetalingen

- Oproep medewerkers Jongeren Toriproject

- Nieuw op www.schrijversgroep77.org: Walther Donner

Verder nog:

- Confest Wan Tru Puwema

- Donaties / contributie

- unsubscribe

RADIONIEUWS

Voor de komende uitzendingen tot en met 11 oktober, kunt u de informatie op de website volgen. Vanavond, 30 augustus, een gezellige tori van Roué Hupsel met Cynthia McLeod over haar vader, de eerste president van Suriname en een bekend verhalenverteller. Onlangs kwam een nieuwe druk van zijn Groot Anansiboek uit. Een prachtig geillustreerd boekwerk waar alle scholen in Suriname blij mee zijn gemaakt.

SRS 96.3. Skrifimantaki begint tussen 21.00 u en 21.15u Surinaamse tijd. Elke maandagavond. Ook wereldwijd te beluisteren via internet op www. radiosrs.com. De aankondiging van Skrifimantaki is nu ook te lezen op de website van S’77.

N.B. De coördinator van Skrifimantaki, Arlette Codfried, is te bereiken op 401543 of 08764449.

NIEUW PARAMARIBO FOTOBOEK

Paramaribo in Pictures is een prachtig fotoboek, dat de diversiteit aan aspecten van onze bijzondere stad en zijn inwoners laat zien. Het boek dankt z’n ontstaan mede aan een expo in Andres Bello (2008) van het sterk sociaal gerichte fotowerk dat Hijn Bijnen gedurende vele jaren in en rond Paramaribo maakte. Met fotobijdragen van Hedwig ‘Plu’ de la Fuente, alsmede zijn intensieve betrokkenheid bij de uiteindelijke samenstelling, is dit boek een schitterende aanvulling op Suriname Discovered geworden. Een echte aanrader!

KONINGIN VAN PARAMARIBO

De eerste succesroman van Clark Accord komt weer op de planken. De muzikale voorstelling van De koningin van Paramaribo komt van het nieuwe multiculturele productiehuis Sunshiptree. Op zondag 29 augustus is er een voorproefje op de Uitmarkt in het Literaire Café op het Museumplein om 20.30. De hoofdrolspeelster is de zangeres Sarina Voorn . Ook Bingo, een andere succesroman van Accord staat op de agenda van 2011 van dit productiehuis. In de maand november bezoekt Accord Suriname om deel te nemen aan het confest Wan Tru Puwema van S’77.

OPROEP HERSTELBETALINGEN

Op woensdag 29 september besteedt S’77 tijdens de Tori Oso avond aandacht aan het boek van Armand Zunder over herstelbetalingen. Hij heeft op wetenschappelijke wijze berekend hoeveel gekoloniseerden in Suriname aan inkomsten gederfd hebben en op hoeveel geld hun nazaten recht hebben. Het gaat niet alleen om de nazaten van slaven, maar ook van contractarbeiders.
De heer Zunder zal een inleiding houden. Na de inleiding is er ruimte voor discussie. Belangstellenden die deel willen nemen aan de paneldiscussie kunnen zich opgeven bij Ismene Krishnadath. De heer Zunder zou graag zien dat zijn ideeën verwerkt worden in romanvorm of in een lesbrief om zodoende de schooljeugd te bereiken.

Opgave per email of 520513 / 8912005

OPROEP JONGEREN TORI PROJEKT

In 2011 geeft Schrijversgroep ’77 prioriteit aan jongeren. Het is de bedoeling dat drie Tori Oso avonden worden ingevuld met Tori Happenings van jongeren. De maandelijkse publieksavonden op de laatste woensdag van de maand krijgen steeds meer bekendheid. Schrijversgroep ’77 wil de uitstraling ervan naar jongeren vergroten en is daarom op zoek naar enthousiaste ouderen en jongeren die willen helpen deze avonden te organiseren en invulling te geven. Jongeren barsten van talent, ook op literair gebied. Schrijversgroep wil plaats maken voor dit talent en de verdere ontwikkeling ervan. De jongeren moeten worden begeleid bij het schrijven van een projectje, het zoeken van fondsen, het maken van een werkplan en bij de literaire invulling van de avond. Hiermee ontwikkelen de jongeren belangrijke vaardigheden die overal in hun maatschappelijk functioneren gebruikt kunnen worden. Aan de andere kant krijgt het literaire leven in Suriname weer een inspirerende push. Opgave bij Ismene Krishnadath, tel 520513 / 08912005 of per email.

NIEUW OP DE WEBSITE (http://www.schrijversgroep77.org)

De S’77 website is te vinden op www.schrijversgroep77.org. Leden en andere belangstellenden mogen gedichten, proza, verslagen e.d. inzenden. Inzendingen met scheldwoorden of beledigingen zullen niet geplaatst worden. Feedback is van harte welkom.

Nieuwe inzendingen:

Walther Donner: Uit de reeks van inzendingen van Don Walther kozen wij een interessant stuk over het incident met de Nederlandse ambassadeur bij de inauguratie van de president Bouterse. Uiteraard maakt Don Walther ook gebruik van de gelegenheid om informatie te geven over een verzamelpublicatie van 750 pagina’s schrijfsels van zijn hand.

—————————————————————————

CONFEST WAN TRU PUWEMA

Van 1-5 november 2010 is Suriname het toneel van een internationaal schrijversevenement. Het evenement heeft zowel trekken van een conferentie als van een festival, vandaar de samentrekking ‘confest’. De titel van het confest is WAN TRU PUWEMA NA WAN SKREKI SANI, TAAL EN LEVEN.

Ingewijden zullen in het Sranandeel onmiddelijk de eerste zin van een gedicht van Trefossa (H.F. de Ziel) herkennen. Voor deze titel is gekozen om de kracht van de woorden en omdat meertaligheid het thema is van het confest. Schrijvers uit Aruba, Nederland, België, India en Zuid-Afrika zullen samen met schrijvers uit Suriname discussiëren, nadenken, praten en schrijven over dit onderwerp. De eerste drie dagen confereren de schrijvers in Brokopondo en op Boxel. Op 4 en 5 november wordt het publiek uitgenodigd voor presentaties en debatten. De schrijvers zullen ook scholen bezoeken. Dit alles moet uitmonden in een publicatie over meertaligheid, die in maart 2011 wordt gepubliceerd.

‘Wan tru puwema’ wordt georganiseerd door Schrijversgroep ’77 in samenwerking met particulieren en partnerorganisaties in het buitenland (Vereniging Ons Suriname, Werkgroep Caraibische Letteren, Aruba Heritage Foundation, Afrikaanse Skrywersgroep en met financiële ondersteuning van de Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden, de Taalunie, het Fonds voor de Letteren, Staatsolie Maatschappij N.V. en andere instellingen. Ook het Directoraat Cultuur heeft ondersteuning toegezegd. Donaties zijn nog altijd welkom.

DONATIES / Contributie

S’77 leden betalen per maand minimaal srd 5,- aan contributie, of 60 srd per jaar. De contributie wordt aangewend om de reguliere kosten van de Tori Oso avonden, het radioprogramma en andere kleine kosten te voldoen. Extra donaties worden zeer gewaardeerd. Contributie kan worden voldaan bij de voorzitter of penningmeester op de maandelijkse Tori-Oso avonden, maar liever nog via de bank.

De bankrekeningnummers zijn allen bij de RBTT bank in Paramaribo aan het Kerkplein 1 (Swiftcode RBTTSRPA):

19707900 (SRD)

19741628 (USD)

19720697 (Euro)

Geen S’77 nieuws meer

Indien u geen S’77 info wenst te ontvangen, stuurt u dan een mailtje

naar schrijversgroep77@hotmail.com met de woorden ‘geen S’77 info meer’ als subject.

Don Walther: Nederland en inauguratie

Don Walther Donner — Mon, 30 Aug 2010 16:16:23 +0000

Waarom ik schrijf

Door

Mr.dr. Walther Donner

Van verschillende zijden is mij gevraagd commentaar te leveren op het diplomatieke incident met de Nederlandse ambassadeur bij de inauguratie van president Bouterse. Mij wordt steeds gevraagd wat ik daarvan denk. Ik geloof dat deze kwestie vanuit drie gezichtshoeken dient te worden bekeken. Van uit een christelijke gezichtshoek. In de Bijbel staat ergens, dat als iemand je een klap op je rechterwang geeft, je hem je andere wang moet toekeren. Ik veronderstel dat een goed christen gezegd zou hebben: “Meneer Verhagen, u bent christen net als ik. Tenminste dat leid ik af uit het feit dat u een christelijke partij vertegenwoordigt. Als christen zeg ik u. Ik ben niet welkom bij u maar u zult altijd welkom zijn bij mij. Ik zal u en de uwen steeds gastvrij ontvangen en met egards behandelen.”

Consequenties

De zaak kan ook worden bekeken vanuit een psychologische hoek. Ik veronderstel dat iemand met een beetje psychologisch inzicht zou gezegd hebben: “Ik zou wel wijzer wezen dan als chichuahua een pit bul terriër uit te dagen”. In diens achterhoofd zou hij namelijk rekening houden met de consequenties. Nederland is een machtig land. We hebben Nederland meer nodig dan Nederland ons. Ik hoop niet dat de Hollanders het op onze mensen zullen afreageren. Op onze studenten bijvoorbeeld die in aanmerking willen komen voor een visum om in Nederland te mogen studeren. Op onze ministers die op doorreis naar andere landen op Schiphol aankomen. De kersverse minister mevrouw Amafo kan daarvan wel meepraten. Tenslotte hebben zij genoeg invloed in de wereld om Suriname links en rechts zwart te maken. Ik dacht dat een staatshoofd zich zou moeten leiden door het algemeen belang en niet door particuliere emoties. En nog minder door infantiele uitwasemingen van lieden die nauwelijks voor zichzelf kunnen zorgen.

Goede manieren

Het incident kan tenslotte vanuit de gezichtshoek van algemene beschaving worden bekeken. De beschaving vereist dat een gast met egards wordt behandeld. Ik ken mijn pappenheimers in Nederland goed genoeg om te weten hoe zij zullen reageren. In mijn geestesoor hoor ik de commentaren al: You can take a man out of the jungle but you cannot take the jungle out of the man. Gelukkig ben ik niet meer in de buurt om al die krenkende pejoraties aan te horen.

Karakterdefecten

Ik had eigenlijk niet dieper willen ingaan op deze kwestie maar de laatste alinea brengt mij plotseling op andere gedachten. Sinds jaar en dag verkondig ik dat de reden waarom Marokkanen en Turken ons met rasse schreden inhalen in Nederland (burgemeester van een grote stad, minister in het Nederlandse kabinet etc.etc.) en wij niet in staat blijken het eigen land uit het economische dal te halen, gezocht moet worden in karakter defecten. (Zie mijn boek creative destruction and economic progress. Suriname a case study). De kwestie vraagt dus om een bredere behandeling. Een goed aanknopingspunt daartoe vormt het boek dat een dezer dagen in Nederland is uitgekomen met als titel Naar een beter Suriname; verzamelde geschriften van prof. mr.dr. Walther Donner bijeengebracht, geredigeerd en van commentaar voorzien door zijn oud leerlingen, vrienden en bewonderaars ter gelegenheid van zijn tachtigste jaardag op 9 december 2009. Het bevat een bloemlezing van de essays over de Surinaamse mens die sinds mijn terugkeer uit Costa Rica in 1996, zijn verschenen in Nederlandse dagbladen zoals NRC, Volkskrant, Algemeen Dagblad, Rotterdamse Courant, Weekkrant Suriname en op internet op de web site van de schrijversgroep 77. Diens idiosyncrasieën, gedragingen en handelwijzen. Het centrale thema daarbij is, dat als richtsnoer voor het handelen en het gedrag in dit land niet langer de normen schijnen te gelden, die hoger liggen en aangeduid worden als civilisatie (goede manieren) maar die normen die bij de hoi polloi in de smaak vallen, aangeboren zijn, of het resultaat zijn van de opvoeding, en aangeduid worden als slechte manieren. Ik behandel de consequenties daarvan in mijn talrijke essays.

Bouta

Even een opmerking tussendoor. Er wordt beweerd dat president Bouterse ook een leerling van mij zou zijn geweest op de middelbare handelsschool waar ik omstreeks l966 als part time docent het vak economische geschiedenis verzorgde. Ik kan mij de man met de beste wil van de wereld niet voor de geest halen. De pientere en of lastige leerlingen blijven je meestal wel bij. Hij was blijkbaar noch het een noch het ander. Hoe dan ook: mocht het zo wezen, dan zou ik er eigenlijk trots op moeten zijn dat een van mijn leerlingen

het gebracht heeft tot president van dit land. En toch!

Vooruitgang

Maar dat terzijde. Ik was behoorlijk in mijn sas toen ik het lijvige boekwerk van maar liefst 780 pagina’s onder ogen kreeg. Ik had nooit vermoed dat ik zo gewaardeerd werd. Wie is daar ongevoelig voor? Het doet de burger toch wel deugd te ervaren dat er mensen zijn, en niet de eersten de besten, die zijn beschouwingen in het juiste licht kunnen plaatsen, waarderen en op hun juiste waarde kunnen schatten? Ik had ook nooit vermoed dat ik al zoveel had geschreven. Waarom ik zoveel schrijf? Dat wil ik thans onthullen.

Als econoom ben ik geïnteresseerd in the Nature and Causes of the Wealth of Nations om de titel te gebruiken van het beroemde boek van Adam Smith de vader van de economische wetenschap. Welke zijn de factoren die bepalend zijn voor de vooruitgang van een land? De niet ingewijde zegt ogenblikkelijk: de aanwezigheid van bodemschatten. Adam Smith wees er al op dat dit onzin was en verwees naar Sint Eustatius een eiland dat in diens tijd een hoge welstand had weten te bereiken zonder bodemschatten.

Bodemschatten

Ik had het voorrecht jarenlang te vertoeven in landen die een hoge welstand hadden weten te bereiken zonder het bezit van noemenswaardige bodemschatten en de mensen te mogen observeren die dat tot stand hadden gebracht en brachten. Steeds vergeleek ik die landen met ons land en die mensen met onze mensen. Ondanks de aanwezigheid van veel natuurlijke hulpbronnen en omvangrijke buitenlandse financiële hulp, blijken wij niet in staat ons land economisch op te tillen en de bewoners een behoorlijke living te bezorgen in overeenstemming met onze potenties. Suriname is vijf keer groter dan Nederland en even zoveel keren groter dan Costa Rica, maar let op de niet aflatende strijd die door de bewoners geleverd wordt voor een stukje grond. Ik heb twee jaar in Wassenaar voor de klas gestaan. Dat is een stad die, zoals de insiders wel zullen weten, een groot deel van de elite levert die verantwoordelijk is voor de welvaart van Nederland. Ik heb twee jaar gezeten op Barbados een land bewoond door voornamelijk zwarte mensen maar met eigenschappen die gewoonlijk niet aan leden van het zwarte ras worden toegeschreven. Spaarzaamheid, wellevendheid, arbeidzaamheid, leergierigheid, zakelijkheid. Tijdens mijn verblijf daar, werd ik door het vooraanstaand dagblad The Nation gevraagd naar mijn mening over de Barbadiaanse mens. Ik liet mij daarbij ontvallen dat de Barbadiaan eigenlijk geen zwarte is maar een Schot in een donkere huid. De uitspraak werd mij niet eens kwalijk genomen. (In Suriname zou ik de wind van voren hebben gekregen). De Barbadianen zijn nauwelijks geïnteresseerd in slavernij toestanden. Ik heb ze nooit horen spreken over de slavernij of feest zien vieren over de afschaffing daarvan. Vermoedelijk omdat de zwarten op dat eiland zij aan zij op het veld hebben gezwoegd met blanken. Oliver Cromwell viel in 1649 met een leger van 12000 man Ierland binnen en roeide een derde van de bevolking uit. Hij verkocht vervolgens twee honderd duizend (200000) katholieken als slaaf of slavin aan de nieuwe wereld. Ook de Schotten moesten eraan geloven. Hij verkocht volgens de bronnen bijna een miljoen Schotten en Ieren als slaaf naar slavenhouders in Amerika, Jamaica en Barbados. Naar slavenhouders in Barbados gingen 30.000 Schotse jongens en meisjes tussen 14 en 16 jaar. Curieus is, dat zijn lijk twee jaar na zijn dood (1658) werd opgegraven om alsnog opgehangen te worden. Barbados staat op de wereld ranglijst van welvarende landen op de dertigste plaats. Het eiland heeft geen bodemschatten. Suriname staat op de 90^ste plaats met plenty bodemschatten.

Costa Rica

Over Costa Rica, een land met een heerlijk klimaat, waar ik vijftien jaar gezeten heb, valt ook het een en ander te zeggen. Het land beschikt net zo min als Barbados over bodemschatten maar is het welvarendste land van Latijns Amerika voor wat betreft het welzijn van de burgers. Het schafte in l944 na een turbulent verleden met coups aan de orde van de dag het leger af. Sindsdien zijn er geen coups meer geweest en werd het analfabetisme praktisch uitgeroeid omdat geen geld meer behoefde te worden besteed aan een leger. (Ik deed in 1990 tijdens een conferentie in Mexico over Humanidad Y Paz namens Costa Rica een beroep op de Latijns Amerikaanse afgevaardigden om hun legers af te schaffen. De daarbij gehouden speech (in het Spaans uiteraard) compleet met foto’s is beschikbaar voor diegenen die daarin geïnteresseerd mochten zijn). De criminaliteit is er uiterst laag, de mensen slaan hun kinderen nooit. Vechtpartijen en scheldpartijen komen er nauwelijks voor. De grondwet bepaalt dat als de president een man is de vice president een vrouw moet zijn en omgekeerd. Het land wordt beschouwd als een model democratie en dit stelt het in staat zowat honderd duizend pensionados gastvrij te herbergen die elke maand minstens duizend dollar plaatselijk moeten besteden. Dat zorgt voor behoorlijk wat werkgelegenheid. De welstand, het welzijn en de graad van geletterdheid zijn het hoogst van geheel Latijns Amerika. Men vraagt mij steeds waarom ik er niet ben gebleven. Simpel, Ik werd plotseling diabeet, kon haast niet meer lopen en de straten zijn er heuvelachtig. Nederland is ook een best land en vlak, zonder onze hebbies. Maar ik dacht mij in Suriname nuttiger te kunnen maken met mijn ervaring. Nogmaals: Costa Rica heeft geen bodemschatten maar de welstand ligt er stukken hoger dan in Suriname.

Koskossies

(Even een voetnoot: vreemd genoeg schijnt ras er helemaal niet toe te doen. De mensen uit Wassenaar zijn blanken, de Barbadianen zijn overwegend zwart, de Costaricanen zijn overwegend gemengdbloedigen). Met mijn ervaring als achtergrond en voedingsbron houd ik mijn landgenoten een spiegel voor hoe het ook anders kan en anders moet om op een hogere economische etage te komen. (Dat willen ze wel, maar om het nodige daarvoor te doen ho maar.) Mijn vertogen worden mij niet in dank afgenomen. Ik word verweten tegen zwarten te zijn, tegen Hindoestanen, tegen vrouwen, tegen de Nederlandse taal, tegen onze universiteit, tegen Surinamers, tegen Suriname tegen van alles en nog wat. Men neemt aanstoot aan de schokwerking die ik probeer teweeg te brengen met mijn woordspelingen die ik hanteer om ze wakker te schudden: God weet alles, maar de Surinamer weet meer; Surinamers wensen niet opgezadeld te worden met kennis; kennis vermindert hun vermogen tot raaskallen; de kennis van de Surinamer is kilometers lang maar slechts centimeters diep; mooie woorden zijn niet waar en ware woorden zijn niet mooi. Mijn woorden glijden van ze af als water op een eend. Professor Van Lier wees er al op dat er weinig solidariteit heerst in het land. Niemand is er zijn broeders hoeder. De intellectuelen houden zich gedeisd, als de dood voor koskossies. Zelfs de geestelijkheid laat het afweten wanneer het er op aankomt hoogwaardigheidsbekleders te wijzen op de funeste invloed van hun handelen en gedrag op de jeugd. Soms wil ik de handdoek in de ring werpen maar dan zijn er altijd weer van die enthousiastelingen die een beroep op mij doen om door te gaan in de verwachting dat eens het gezond verstand zal prevaleren. Ook de samenstellers van de bloemlezing behoren blijkbaar tot de enthousiastelingen die niet van opgeven willen weten. Wat zij schrijven in hun voorwoord is van een dusdanig gehalte en geeft zoveel te denken dat ik het u niet mag onthouden. Wegens de lengte daarvan zal ik dat in twee afleveringen doen.

Even een mop

Begint u zich alvast schrap te zetten voor het college. Om de moed erin te houden en u in een goede stemming te brengen wil ik beginnen met een mop. Ik had het boven over een pit bul terriër. Een Hollander bezat een pit bul. Een kwaadaardig beest. Hij liet het voor veel geld uitkomen tegen andere honden. Hij werd benaderd door een Belg. “Hallo, kameraad wil je pit bul terriër uitkomen tegen mijn platkop terriër?”“Geen bezwaar,” zegt de Hollander die zich in stilte al in de handen wrijft bij de gedachte aan de vele euro’s die hij uit de zakken dacht te kloppen van de onnozele Belg. Ze komen een bedrag overeen. De Belg neemt man en hond mee naar zijn huis waar in de tuin een langwerpig hok staat.. De pitbull wordt er in losgelaten. Er ontstaat een vreselijk gevecht daarbinnen. De pit bul komt even later geheel gehavend en onder het bloed uit het hok gestevend. De Hollander schrikt zich een bult. “Jezus, miena wat voor beest heb je”. “Een plat kop terriër,” zegt de Belg terwijl hij zijn euro’s in ontvangst neemt. “Plat kop terriër? Nooit van gehoord.” “Dat klopt,” zegt de Belg. In Holland noemen jullie ze krokodillen.”

Ik hoop dat u zich krom gelachen heeft. Dan bent u ook in de stemming voor het nu volgende op wetenschappelijk hoog peil staande college van de jongens. Nou ja jongens! Ze schrijven in hun voorwoord. (De tussenvoegsels zijn van mij om het stuk leesbaarder te maken))

Ter Verantwoording

Ter gelegenheid van de viering van de tachtigste jaardag van econoom, jurist, romanschrijver en essayist prof. mr.dr. Walther Donner werd door enige van zijn oud leerlingen, vrienden en bewonderaars het initiatief genomen een bloemlezing uit te brengen van zijn essays, die de afgelopen vijftien jaren in Nederlandse en Surinaamse media zijn verschenen over Suriname en de Surinaamse mens

Belang

Wie is Walther Donner en waarom meenden de samenstellers dat het van belang zou kunnen zijn om ruimere aandacht te schenken aan de ideeën van een man die door Ludwich van Mulier, voorzitter van het Surinaams Dichters- en Schrijversgenootschap in Nederland, werd getypeerd als een van de meest erudiete Surinaamse schrijvers van de vorige eeuw? Van Mulier verklaarde in een essay: “Ik bewonder de schrijver om zijn strijd tegen de Oost Indische doofheid en de selectieve blindheid van de literaire critici die hem om de een of andere koloniale reden de eer niet gunnen. Met zijn filosofieën en polemieken over inhoudelijke maatschappelijke thema’s, waarmede men het gerust met hem oneens mag zijn, is hij een van de weinigen die de Surinaamse beschaving, onze eigenheden en eigenaardigheden tracht te doorgronden.”

Cultuurfilosofen

Walther Donner behoort tot de selecte groep van wetenschappers die men met de term ‘cultuurfilosoof’ pleegt aan te duiden. Het zijn geleerden die de cultuur van de mensheid aanschouwen en beschouwen en daarover een oordeel vellen. Onder cultuur kan worden verstaan het geheel van instellingen, gedragingen, denkbeelden en materiële zaken van de mens. In concreto onderzoeken zij maatschappij structuren(de stratificatie van de samenleving in klassen, standen of etnische groepen), maatschappelijke relaties (klassentegenstellingen, omgangsvormen) en idiosyncrasieën.. De term idiosyncrasie stamt van het Griekse idiosunkrasia en duidt op een typische eigenschap, hebbelijkheid, eigenaardigheid, karaktertrek of gedraging van een groep of een volk.

Cultuur

Cultuurfilosofen onderzoeken de gevolgen van de cultuur op de welvaart (het bezit van materiële en immateriële goederen) en het welzijn (gevoel van welbehagen) van de mens en vice versa. Om slechts twee voorbeelden te geven: Max Weber verklaart in diens Der Protestantismus und der geist der Kapitalismus hoe de religie de economie beïnvloedt. Karl Marx verklaart omgekeerd hoe de economische onderbouw het denken beïnvloedt. Opgemerkt zij, dat cultuurfilosofie geen vak is. Men kan er niet voor studeren. Het zijn kort gezegd dromers die dromen van een betere samenleving en een betere wereld. Het zijn economen, juristen, medici, sociologen etc.etc. die zich plotseling manifesteren als cultuurfilosoof en hun bevindingen, meningen en dromen via essays, lezingen, wetenschappelijke verhandelingen of romans openbaren.

Romanvorm

Over de romanvorm kan het volgende worden opgemerkt. Niet alle cultuurfilosofen zijn romanschrijver en niet alle romanschrijvers zijn cultuurfilosoof. Romans hebben veelal ten doel de lezers te verpozen en weg te voeren uit de sleur van het dagelijks leven. Het schrijven van een roman is een vak op zich. De meeste romanschrijvers zijn als zodanig opgeleid. Het zijn veelal taalkundigen die de taal en stijlvormen in al hun facetten beheersen en in staat zijn daarmede te goochelen. Cultuurfilosofen daarentegen, zijn geen taalkundigen. Degenen onder hen, die zich bedienen van de romanvorm doen dit met het oogmerk om hun bedenksels op sappige wijze aan de man te brengen. De roman is met andere woorden voor hen middel en geen doel. Doordat zij veelal het vermogen missen om met de taal te spelen en die te manipuleren, wekken zij vaak weerstanden op of zijn moeilijk te begrijpen. De literatuurgeschiedenis wemelt van deze lieden. Enige voorbeelden uit verschillende taalgebieden: Eduard Douwes Dekker (Nederland), Leo Tolstoi (Rusland), Erich Maria Remarque (Duitsland), Jean Paul Sartre (Frankrijk), Charles Dickens (Engeland), en Miguel de Cervantes (Spanje).

Literaire kritiek

Het verschil in doel, uitgangspunt en opleiding wordt maar al te vaak door literaire critici over het hoofd gezien. Deze lieden, die meestal ook talen hebben gestudeerd, plegen romans te beoordelen naar taal, stijl, stroming e.d. allemaal criteria aan de taalkunde ontleend en zijn veelal niet slim genoeg om schrijvers te doorzien. Eduard Douwes Dekker (Multatuli) zei het zo in antwoord op kritiek op het literaire gehalte van zijn schrifturen: ja, ik zal gelezen worden. Als dit doel bereikt is zal ik tevreden zijn. Want het was mij niet te doen om goed te schrijven, ik wilde zo schrijven dat het gehoord werd. Een navrant voorbeeld van kortzichtigheid werd een tijd terug geleverd door ene meneer Wim Rutgers die in een recensie van een van de boeken van Don Walther Donner in OSO (tijdschrift voor Surinamistiek) schreef dat de schrijfdrang van Don Walther Donner groter is dan zijn schrijftalent. De man had er niets van begrepen. Professor dr. Max Stein, die bij de herdenking van de zestigste jaardag van de schrijver in een lezing aan de universiteit van Costa Rica verklapte dat Don Walther Donner zijn romans gebruikt als vehikel voor zijn maatschappelijke denkbeelden had in dat opzicht de schrijver doorzien. (Diens lezing is in de huidige bundel opgenomen.) Ook de bekende Surinaamse dichteres Chitra Gajadin had hem door. In een recensie in de Rotterdamse Courant schreef ze: De boeken van Don Walther Donner hebben altijd een dubbele bodem.

Wantoestanden

In het bestek van een roman kunnen uiteraard niet alle facetten van het maatschappelijk leven worden bestreken. Daarom zal men in romans geen brede beschouwingen aantreffen over misstanden, toestanden of wantoestanden in een samenleving. Vaak worden de romanschrijvers/cultuurfilosofen gedreven door sociale bewogenheid. Zij beperken zich tot een enkel aspect van de samenleving. Erich Maria Remarque bestreed voornamelijk het verschijnsel oorlog in zijn Van Het Westelijk Front geen Nieuws. Eduard Douwes Dekker hekelde in zijn Max Havelaar de uitbuiting van de Indonesiër. Miguel de Cervantes stelde de maatschappelijke toestanden van zijn tijd op satirische wijze aan de kaak in zijn Don Quichote de la Mancha etc. De cultuurfilosofen die geen romanschrijver zijn, hebben meer pijlen op hun boog en behandelen daarom een breder scala van onderwerpen in hun geschriften. Te noemen vallen mensen als de eerder genoemde Max Weber, Vilfredo Pareto, John Locke, Adam Smith, Jean Jacques Rousseau, Jose Ortega de Gasset, Pitirim Sorokin om maar enige namen te noemen, wier namen in deze bloemlezing vaak zullen opduiken. Ze passen bij de behandeling van de materie veelal de procedure toe die in de medische wetenschap gebruikelijk is van diagnose, anamnese en therapie.

Utopieen

In de medische praktijk staat 37 graden Celsius voor de norm. Ligt de meting daarboven dan vormt dit aanleiding voor nader onderzoek, anamnese geheten, om de aard en de oorzaak van de ziekte te achterhalen. Dan volgt de therapie die gericht kan zijn op de verwezenlijking van de oorspronkelijke norm maar ook van een nieuwe norm, een eigen bedenksel zogezegd. Ongeveer op dezelfde wijze gaan de cultuurfilosofen te werk. Ze hebben een norm (een andere samenleving die van beter gehalte of geavanceerder wordt geacht), of ze beschikken over voorschriften ontleend aan de Bijbel of een ander Heilig boek en toetsen de samenleving aan die norm. Bij afwijking onderzoeken zij aard en oorzaak (herkomst) van de afwijking en schrijven dan een therapie voor om aan de norm te voldoen of ze bevelen een nieuwe norm aan, een utopie geheten, die in het eigen brein is gevormd. De procedure kan geïllustreerd worden aan de hand van de oratie van Prof. Rudi van Lier (om dicht bij huis te blijven)bij de aanvaarding van zijn ambt als hoogleraar aan de universiteit van Leiden getiteld Ontwikkeling en Karakter van de West Indische Maatschappij. Van Lier opent met de prachtige volzin: “De expansie van de Europese volkeren, welke op het einde van de 15de eeuw een nieuwe phase ingaat, heeft maatschappijen buiten Europa doen ontstaan, met een geheel afzonderlijk karakter (afwijking van de Europese norm). Groepen van personen met zeer verschillende culturen en raskenmerken werden hierdoor in een maatschappelijk verband gebracht.”

Solidariteit

In het vervolg van zijn betoog gaat van Lier dieper in op de aard van de afwijking, bestudeert herkomst en oorzaken en wijst op de consequenties van deze situatie: Geringe solidariteit. Collectieve voorstellingen die eenheid aan de groep verlenen ontbreken geheel. Samenwerking vindt alleen plaats op economisch en politiek terrein. De leden hebben een gebrekkige voorstelling van de sociale situatie waarin zij leven. Sociale energie die ontstaat door een hecht groepsverband ontbreekt. Er is weinig spankracht; er komt niet veel tot stand dat niet door de overheid wordt verricht. En concludeert op pagina 30. “De geringe solidariteit verzwakt de Surinaamse maatschappij. Het individu begrijpt de sociale werkelijkheid waarin hij leeft slechts onvolkomen. Er zijn geen sociale ideeën in zijn maatschappij, die hem inspireren en zijn maatschappelijke activiteit stimuleren. Het sociale leven in Suriname wordt hierdoor door matheid gekenmerkt……..Vervolgens: “Het individu voelt zich in de Surinaamse maatschappij geïsoleerd en zwak. Hoewel er gemoedelijkheid en hulpvaardigheid in de omgang worden getoond, blijft het wantrouwen van de individuen tegen elkander altijd wakker. Dit wantrouwen en de vrees om jaloezie of vijandschap in een kleine samenleving te wekken, werken remmend op elke sociale activiteit.”

Therapie

De therapie van van Lier bestaat uit

a: Het Nederlands. Op basis van kennis van het Nederlands zouden de bevolkingsgroepen dichter bij elkaar kunnen komen.

b.Het volksonderwijs. Het onderwijs zou volgens hem door het verbreiden van westerse cultuur elementen de afstand tussen de bevolkingsgroepen kunnen verminderen. Het doordringen van westerse cultuurelementen zou de mogelijkheid scheppen voor de groei van de solidariteit. De leden zouden zoveel westerse cultuurelementen overnemen dat zij dichter tot elkaar zouden worden gebracht.

c.Onafhankelijkheid: Ook zelfbestuur zou de weg banen voor een groter saamhorigheidsgevoel.

Hij eindigt de beschouwingen in zijn oratie met de uitroep: “Zo kan het zich ontwikkelende politieke leven een verbindende factor worden. Kan! Want het is juist gebrek aan solidariteit, dat de parlementaire democratie tot een onderneming met onzekere afloop maakt. Doch er is voorshands geen reden om de toekomst niet met enige hoop tegemoet te zien.” Deze woorden werden geschreven in l950.

De ideeën der cultuurfilosofen over de mens, menselijke relaties en de inrichting van de samenleving worden door sommigen bestreden, door anderen omhelsd. Ze worden in het tweede geval uitgedragen door politieke partijen die strijden om de hegemonie in de staat en de implementatie van de ideeën.

Suriname

Suriname heeft weinig cultuurfilosofen voortgebracht. Mensen dus met uitgewerkte ideeën over de staatstaak, de staatsmacht, intermenselijke relaties, de welvaart van het land of het welzijn van de burgers. Genoemd mogen worden in alfabetische volgorde, mr.dr.drs.Jhan Adhin, mr.Eddy Bruma Prof.mr.dr.Walther Donner, de historicus/staatsrechtgeleerde Eugène Gessel, dr.Albert Helman, mr. Jaggernath Lachman en Professor dr. Rudolf Van Lier.

Bijna allen nu wijlen.

Hieronder wordt enige aandacht besteed aan hun denken.

Rudolf van Lier

Hierboven bespraken we al de visie van van Lier. Diens visie is vrij pessimistisch hoewel hij in de laatste zin van zijn oratie de hoop uitspreekt dat het misschien wel goed zou kunnen komen met het land. Maar zijn gehele werk (Samenleving in een Grensgebied) is doordrenkt van de mening dat er geen krachten in de samenleving aanwezig zijn die een doorbraak zouden kunnen bewerkstelligen naar een florissante toekomst. Suriname zal voor eeuwig een segmentarische samenleving blijven met rivaliserende bevolkingsgroepen. Als adviseur bij het Surinaamse planbureau heeft hij getracht, zonder veel overtuiging overigens, om alle Surinaamse neuzen in dezelfde richting te krijgen. Hij gaf zijn pogingen vrij spoedig op omdat hij zelf weinig geloof hechtte aan de mogelijkheid om verandering te brengen in de situatie.

Albert Helman

Helman zocht de verklaring voor de deplorabele staat van het land in verwaarlozing door Nederland. (Men leze o.a. zijn Zuid, Zuid West). Het was Nederland dat zich nooit een bliksem van zijn kolonie had aangetrokken omdat er in Indonesië veel meer weg te halen viel. Als de Surinamers eenmaal het heft in handen zouden hebben, zouden zij volgens hem uit pure vaderlandsliefde massaal naar het land terugkeren om het uit het moeras te trekken. Toen een beroep op hem werd gedaan om zijn krachten te komen geven aan de opbouw, vertrok hij dan ook met bekwame spoed naar Suriname. Hij had de problemen onderschat. Ook hij moest snel het veld ruimen en weer zijn toevlucht zoeken in Nederland..

Eddy Bruma

Bruma heeft weinig geschreven. Men kan een idee krijgen van diens denkbeelden door lezing van zijn toneelstuk (De Geboorte van Bonni) en een kort verhaal van zijn hand dat in de bundel Meesters der Neger vertelkunst werd opgenomen. Zijn denkbeelden ventileerde hij voornamelijk op het politieke podium. Hij predikte dat de blanke man de zwarte heeft gebrainwashed met de notie dat diens cultuur niet deugt. Hem zou zijn aangeleerd zijn eigen cultuur te verachten, te verwerpen en erop neer te zien. Hierdoor was hij innerlijk onzeker geworden, had zijn vermogen tot creatieve arbeid verloren en was zich gaan beperken tot imitatie van de levensuitingen van de blanke. Hij zou zijn ziel slechts dan terugkrijgen als het kolonialisme zou zijn verdwenen en hij tot zijn roots zou terugkeren.

Evenals Albert Helman geloofde Bruma dat na beëindiging van de koloniale status de impulsen zouden vrijkomen die Suriname tot bloei zouden brengen. (De optimistische visie). Het verschil is dat bij Helman de impulsen zouden uitgaan van de Surinaamse intellectuelen die zich in het buitenland bevonden en die massaal zouden terugkeren om zich ten dienste te stellen van de opbouw. Bij Bruma zou er een nieuwe Surinaamse mens ontstaan die trots zou zijn op het eigene en vanuit deze trots zou arbeiden en scheppen. Hij zag geen heil in de massale import van intellectuelen uit het buitenland, omdat deze mensen volgens hem de achtergebleven Surinamers een minderwaardigheidscomplex zouden kunnen aanpraten door hen steeds voor ogen te houden hoe geweldig het in het buitenland wel is. Verkrijging van de onafhankelijkheid had voor Bruma de hoogste prioriteit. Vandaar de oprichting van de PNR (Partij Nationalistische Republiek). De vereniging Wie Eegie Sanie zou als culturele arm van de partij fungeren.

Toen sloeg de twijfel toe. Hij begon de opmars van de Hindoestanen als bedreigend te ervaren, vooral ook toen dezen zich gingen verzetten tegen zijn eis tot onmiddellijke onafhankelijkheid en zijn poging tot verheffing van het neger Engels tot de taal des lands. Toen ging hij als volgt redeneren: Er is een element in de Hindoe cultuur dat gevaarlijk is zowel voor Suriname als voor de zwarten. De Hindoe filosofie sanctioneert het geven en nemen van steekpenningen. In de heilige boeken der Hindoes zijn talrijke passages terug te vinden over goden die zich laten omkopen en waarbij corruptie als een lofwaardige handeling wordt aangemerkt. Corruptie zou echter het ondernemersinitiatief in Suriname fnuiken omdat het entameren van riskante projecten zou worden ontmoedigd en men zou trachten steeds in die branches te investeren die een snelle winst zouden kunnen opleveren, zoals de importhandel. Maar die leidt tot uitputting van het binnenlandse kapitaal en verarming. Bovendien zou corruptie funest zijn voor de zwarten, omdat zij als bezitlozen geen steekpenningen zouden kunnen opbrengen om aan bezit te komen. Tenslotte zouden degenen die door middel van steekpenningen aan hun vergunningen zouden komen, trachten een compensatie daarvoor te vinden in hogere prijzen. Dit zou leiden tot overdracht van vermogen van het zwarte deel naar het Hindoestaanse deel.

S77 info van 23 augustus 2010

Ismene Krishnadath — Mon, 23 Aug 2010 17:45:50 +0000

De nieuwsbrieven zijn ook te lezen op www.schrijversgroep77.org

NIEUW IN DEZE NIEUWSBRIEF

- Radionieuws: Cynthia Mc Leod

- Anansi nu ook overheidsvoorlichter

- Update 25 augustus: Verhalen over opvoeding vroeger en nu

- Surinaams kinderboek in Progress trainingen

- Dichtbundel Elfriede Baarn voor S’77

- Tentoonstelling Edgar Cairo

- Zuidafrikaanse schrijfster zoekt vakantieverblijf

- Nieuw op www.schrijversgroep77.org: Ernest Pépin, Charles Chang, Walther Donner, Alphons Levens, Kadi Kartokromo.

Verder nog:

- Confest Wan Tru Puwema

- Donaties / contributie

- unsubscribe

RADIONIEUWS

Vanwege onverwachte omstandigheden kon Cynthia McLeod op 16 augustus niet in de studio van SRS zijn. Daarom wordt de uitzending nu op 30 augustus uitzgezonden. Het wordt helaas geen live-uitzending, omdat de opnamen eerder worden opgenomen. Roué Hupsel praat met Cynthia McLeod over haar vader, de eerste president van Suriname en een bekend verhalenverteller. Onlangs kwam een nieuwe druk van zijn Groot Anansiboek uit. Een prachtig geillustreerd boekwerk waar alle scholen in Suriname blij mee zijn gemaakt.

Vanavond, 23 augustus praat Arlette Codfried met Margo Kramp, de speciale gast op de S’77 avond in Tori Oso op 25 augustus. Het thema van die avond is Verhalen over opvoeding vroeger en nu (zie ook bericht verderop).

N.B. De coördinator van Skrifimantaki, Arlette Codfried, is te bereiken op 401543 of 08764449.

ANANSI NU OOK OVERHEIDSVOORLICHTER

Het Ministerie van Sociale Zaken is de uitgever van een mooi boek, waar op luchtige manier voorlichting wordt gegeven over de volksgezondheid. De titel is ‘Kinderen van Suriname’, en de ondertitel ‘Een boodschap van de overheid gebracht door Anansi en zijn vrienden’. De tekst komt van Paul Middellijn en de tekeningen zijn van Gerold Slijngard, die bekend is vanwege zijn illustraties in de schoolboeken van het lager onderwijs en zijn Anansi-illustraties. In het boek komen allerhande aspecten van gezondheid aan de orde zoals schoon drinkwater, hygiène, tienerzwangerschap. Het boek is A4 formaat, van stevig papier. De tekst heeft een duidelijk lettertype en de tekeningen zijn full colour en ruim verdeeld over het boek.

UPDATE: TORI OSO AVOND OVER OPVOEDING VROEGER EN NU

Waarden en normen staan steeds meer ter discussie. Ouderen klagen dat in hun tijd de opvoeding strakker en duidelijker was, zodat je nogwist wat principes waren. Jongeren vinden dat ze geen ruimte krijgen voor zelfstandig denken en eigen keuzes. Om ons heen zien we dat bestaande ideeën over gedrag, regels, principes, steeds meer ter discussie staan. Schrijversgroep ’77 doet op zijn eigen manier mee met deze discussie. Op woensdag 25 augustus is er in Tori Oso een tori neti met als thema: opvoeding, vroeger en nu. Er zal licht worden geschenen op de verschillende cultuurpatronen, maar ook jongeren laten van zich horen. Zo vertelt Kadi Kartokromo over de javaanse opvoeding. Arlette Codfried zal voorlezen uit haar boek Opa en Oma. Charles Chang en Carry-Ann Tjong-Ayong vertellen fosten tori. Susan van Dijk doet een interview met enkele jongeren. Na de pauze zal Margo Kramp het publiek met interactieve storytellingstechnieken bezig houden. Ze vertelt zowel over haar eigen familie, als over de opvoederstrainingen die Sucet over het hele land geeft. Margo Kramp is directrice van SUCET (Surinaams Centrum voor Educatie en Training). Met bato! , een traditionele kot’tori roep, kan je op 25 augustus in de tori van Margo komen en je eigen ervaringen met het publiek delen. De avond duurt van 20.00-22.00 uur en is vrij toegankelijk voor jong en oud.

SURINAAMS KINDERBOEK IN PROGRESS TRAININGEN

Progress (Programma Effectievere Scholen Suriname) is een project van het Ministerie van Onderwijs en de Belgische Ontwikkelingssamenwerking. In het kader van het project worden landelijk trainingen verzorgd om het onderwijs kindvriendelijker en effectiever te maken. Zo starten het komend schooljaar landelijke trainingen in ‘activerende’ didaktiek. De trainingen zijn bestemd voor leerkrachten van alle lagere scholen in Suriname. Dit zijn er zo een 350. In de training zal gewerkt worden met het boekje ‘Seriba in de schelp’ van Ismene Krishnadath (tekst) en Gerold Slijngard (illustraties). De samenstellers vinden het een enorme erkenning en zijn enthousiast over de gedachte dat Surinaamse kinderboeken hun ingang vinden in het Surinaamse onderwijs.

DICHTBUNDEL ELFRIEDE BAARN VOOR S’77

Van NAKS ontving S’77 een door de bestuursleden van NAKS gesigneerd exemplaar van de dichtbundel Son Ten Na Mi van wijlen Elfriede Baarn. Elfriede was een echte kulturu-uma, met de creoolse cultuurgroep, waar ze zelf toe behoorde, als specialiteit. Ze was voorzitter van Naks. Ze schreef gedichten en toneelstukken, regisseerde en organiseerde kotoshows. De gedichten zijn gevoelig. Soms spreekt er pijn uit, een ander keer verwondering om kleine dingen. Ze stelt vragen, is af en toe sarcastisch, zoals in het gedicht ‘dag meneer de president’. De gedichten zijn in Sranan en Nederlands. Op de laatste vier bladzijden zijn mamiopatronen en odo’s afgedrukt. Het gedoneerde boek is voorlopig via de voorzitter te leen of ter inkijk. Verder te koop bij NAKS en in de boekhandels.

TENTOONSTELLING EDGAR CAIRO

In het kader van het project ‘De Culturele Nalatenschap van Edgar Cairo (1948 – 2000)’, een initiatief van Cindy Kerseborn, geproduceerd door Stichting Cimaké Foundation (www.cimakefoundation.eu), vindt op 28 augustus de opening van de tentoonstelling van beeldend werk van Edgar Cairo plaats. De tentoonstelling heet ‘Het lied der Vervreemding’, naar de ondertitel van Edgar Cairo’s verzamelbundel: Lelu! Lelu! uit 1984. De kunstenaars Hamid El Kanbouhi, Judith Leysner, Karen Sargsyan en Kathrin Schlegel, die net als Cairo niet autochtoon nederlands zijn, werd gevraagd zich te laten inspireren door het werk van Cairo en het resultaat wordt samen met het werk van Cairo vertoond. Start: 15.00 uur door Urwin Vyent, portefeuillehouder cultuur Amsterdam Zuidoost met performances van Lady Skittles en Muna Shirwa. De tentoonstelling blijft bij CBK Zuidoost t/m 28 oktober. Voor meer informatie 020-2525401 of www.cbkzuidoost.nl.

ZUIDAFRIKAANSE SCHRIJFSTER ZOEKT VAKANTIEVERBLIJF

In november zal de Zuid-Afrikaanse schrijfster Tanya Chan Sam deelnemen aan het internationale confest Wan Tru Puwema van Schrijversgroep ’77. Daarnaast wil ze ook genieten van wat vakantie in ons land. Wie heeft een betaalbaar vakantie-adres. Het gaat om de periode 26-30 oktober en 7 -12 november. Mail of bel: ismene.krishnadath@gmail.com of 520513 / 8912005

———————————–

NIEUW OP DE WEBSITE (http://www.schrijversgroep77.org)

Nieuwe inzendingen:

Alphons Levens plaatste de gedichten met d esprekende titels “Dienstplicht”, “Navolgen” en “Zelfcorrectie” op de website geplaatst.

Ernest Pépin stuurde 3 gedichten en 2 essays over Creolisering. In het Frans, met een oproep voor vertaling. Poezie en Opinie.

Charles Chang: Bij het artikel Drinken en verhuizen, over het marktplein in Nickerie, is nu ook een foto geplaatst. Reportages.

Kadi Kartokromo: wil de lezers kennis laten maken met de javaanse taal. Daarom een stuk Aktueel in het javaans. De actualiteit voor niet djawa-lezers is af te leiden van de namen van de politici. Opinie.

Walther Donner: stuurde een stuk over het Constitutioneel Hof. Opinie.

—————————————————————————

CONFEST WAN TRU PUWEMA

‘Wan tru puwema’ wordt georganiseerd door Schrijversgroep ’77 in samenwerking met particulieren en partnerorganisaties in het buitenland (Vereniging Ons Suriname, Werkgroep Caraibische Letteren, Aruba Heritage Foundation, Writers In Exchange en Afrikaanse Skrywersgroep) en met financiële ondersteuning van de Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden, de Taalunie, het Fonds voor de Letteren, Staatsolie Maatschappij N.V. en andere instellingen. Ook het Directoraat Cultuur heeft ondersteuning toegezegd. Donaties zijn nog altijd welkom.

DONATIES / Contributie

De bankrekeningnummers zijn allen bij de RBTT bank in Paramaribo aan het Kerkplein 1 (Swiftcode RBTTSRPA):

19707900 (SRD)

19741628 (USD)

19720697 (Euro)

Geen S’77 nieuws meer

Indien u geen S’77 info wenst te ontvangen, stuurt u dan een mailtje

naar schrijversgroep77@hotmail.com met de woorden ‘geen S’77 info meer’ als subject.

Walther Donner: Constitutioneel Hof

Don Walther Donner — Mon, 23 Aug 2010 17:36:38 +0000

HET CONSTITUTIONELE HOF

NODIG OF NIET?

DOOR

MR.DR. Walther Donner

Sinds de coup van 1215 die door een vijf en twintig tal baronnen werd gepleegd tegen de Engelse koning John, waarbij hij gedwongen werd een document te ondertekenen Magna Carta geheten, waarin hij beloofde hun privilegiën en rechten te eerbiedigen, zijn dergelijke documenten in vrijwel de gehele beschaafde wereld tot stand gekomen. In deze documenten, carta magna’s, constituties, grondwetten, of charters etc genaamd, wordt een opsomming gegeven van de rechten van de burgers, waaraan niet getornd mag worden door de heersers. In de loop der tijden is het aantal van deze rechten sterk uitgebreid, dank zij evolutie van de mening over wat zoal als een fundamenteel mensenrecht dient te worden aangemerkt. Vandaar dat zij tegenwoordig in de literatuur worden ondergebracht in categorieën. Zo onderscheidt men:

Klassieke grondrechten

Dat zijn rechten die de burgers moeten beschermen tegen de overheid: Bijvoorbeeld het recht op leven, de vrijheid van meningsuiting; de vrijheid van drukpers en de vrijheid van godsdienst. Deze zijn de oudste.

In de loop der tijden zijn ze uitgebreid met:

Gelijkheidsrechten

Deze zijn de grondrechten die discriminatie op basis van ras, geloof, sekse e.d.uitsluiten.

Participatierechten

Dat zijn rechten die waarborgen dat de burgers aan het politieke proces kunnen deelnemen of in openbare ambten benoemd kunnen worden.

Sociale grondrechten

Recht op werk, sociale zekerheid, recht op huisvesting en recht op onderwijs vallen hieronder.

In de ene grondwet worden meer grondrechten aangetroffen dan in de andere grondwet. In de meeste grondwetten komt men de bepaling tegen, dat zij slechts gewijzigd kunnen worden bij een gekwalificeerde meerderheid (meestal tweederde van het aantal leden van het parlement) al dan niet aangevuld met een referendum. (volksraadpleging). Dit om te voorkomen dat een toevallige meerderheid in het parlement grondrechten zou kunnen afpakken of uithollen.

Internationale regels

Sinds de tweede wereldoorlog zijn de grondrechten zoals die in de loop der tijden geëvolueerd zijn, in internationale documenten vervat, die vervolgens in de vorm van een verdrag werden gegoten. De individuele staten kunnen zich door middel van ratificatie aansluiten bij een dergelijk verdrag en zich aldus verplichten de daarin vervatte grondrechten te erkennen en te respecteren. Genoemd kunnen worden het EVRM- het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens van 1950 en Het Internationaal verdrag van de Verenigde Naties van 1966 betreffende Burgerrechten en Politieke Rechten. Genoemde verdragen gaan uit boven de nationale grondwetten. Hebben een groter gezag. Het is dus in principe onnodig de grondrechten in de eigen grondwet op te nemen met alle rompslomp verbonden aan grondwetswijzigingen van dien. Men kan immers gewoon verwijzen naar het verdrag. Het Verenigde Naties verdrag werd door Suriname kort na de onafhankelijkheid geratificeerd. We verplichtten ons dus om de daarin vervatte bepalingen na te leven. De meeste grondrechten waren trouwens al in onze grondwet van 1975 opgenomen.

Sancties

Vreemd genoeg wordt in weinig grondwetten gerept over sancties bij overtreding van de grondrechten. Wat als men ze schendt en met de voeten treedt? Welke straf zit daarop? In de praktijk blijken grondwetten gewoon een stuk papier te zijn dat kan worden verscheurd en in de prullenbak geworpen met veronachtzaming van de daarin opgenomen bepalingen als men daar lak aan heeft. Daarvoor hoeft men slechts over een paar goede wapens te beschikken om de wettelijke macht omver te werpen en vervolgens een schrikbewind uit te oefenen. Dat werd door onze militairen in l980 aangetoond toen zij de wettige regering gewoon afzetten, de leden daarvan lieten opsluiten en de grondwet buiten werking stelden.

Papieren tijger

Zoals boven gezegd trad Suriname toe tot het Verdrag van de Verenigde Naties betreffende de burgerrechten en verbond zich daardoor om de daarin vervatte bepalingen na te leven. De militairen hadden daar lak aan. De volgende bepalingen uit het verdrag werden tijdens het militaire regime geschonden.

1. Ieder heeft het recht op leven. Niemand mag naar willekeur van zijn leven worden beroofd. (artikel 6). Denk maar aan de december moorden.

2.Niemand mag worden onderworpen aan folteringen, of aan wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing. (artikel 7)

3. Eenieder die wettig op het grondgebied van een Staat verblijft, heeft binnen dit grondgebied, het recht zich vrijelijk te verplaatsen en er zijn verblijfplaats vrijelijk te kiezen.(artikel 12)

3. Eenieder heeft het recht welk land ook, met inbegrip van het eigen land, te verlaten.

4.Eenieder die wegens een strafbaar feit wordt vervolgd wordt voor onschuldig gehouden, totdat zijn schuld volgens de wet is bewezen. (Arron en zijn ministers werden gewoon opgesloten zonder dat hun misdrijf werd aangetoond.)

5. Eenieder heeft het recht op vrijheid van denken.

6.Eenieder heeft het recht zonder inmenging een mening te koesteren.

7.Eenieder heeft het recht op vrijheid van meningsuiting. Journalisten als Leo Morpurgo werden mishandeld.

8.Eenieder die het slachtoffer is geweest van een onwettige arrestatie of gevangenhouding heeft het recht op schadeloosstelling. (What about schadeloosstelling voor de destijds ingesloten ministers?).

9.Allen die van hun vrijheid zijn beroofd dienen te worden behandeld met menselijkheid en met eerbied voor de waardigheid, inherent aan de menselijke persoon. (ingesloten ministers die werden geschopt en geslagen).

10. Wanneer beroving van het leven het misdrijf genocide inhoudt, geeft geen enkele bepaling in dit artikel een Staat die partij is bij dit Verdrag de bevoegdheid af te wijken van enigerlei verplichting die is aanvaard krachtens de bepalingen van het Verdrag betreffende de voorkoming en de bestraffing van genocide.

Er was geen instantie die hen iets kon maken. De Verenigde Naties bleek een papieren tijger te zijn. De leider van de coup werd zelfs met egards ontvangen en behandeld en mocht het woord voeren in de Algemene Vergadering.

Constitutionele Hof

Behalve met de wapenen kan een grondwet met de daarin vervatte grondrechten ook worden ontkracht door een toevallige meerderheid in een parlement. Deze meerderheid kan eenvoudigweg wetten aannemen die in strijd zijn met een of meer grondrechten. Een andere methode is een referendum te houden zoals Hugo Chavez van Venezuela dat doet als het parlement weigert medewerking te verlenen aan zijn plannen om grondrechten terzijde te schuiven. Om dit te voorkomen werd door rechtsgeleerden, in het voetspoor van de Verenigde Staten, waar het Hooggerechtshof in 1803 de bevoegdheid naar zich toe had getrokken om alle wetten die door het parlement zouden worden aangenomen te toetsen aan de Grondwet, een instantie uitgedacht met de bevoegdheid om elke wet die door het parlement wordt aangenomen te toetsen aan de bepalingen van de grondwet en die bij strijdigheid daarmee onverbindend te verklaren. Deze instantie wordt door de landen waarin zij opereert verschillend aangeduid: Hof van Arbitrage (België), Sala IV (in Costa Rica), Constitutioneel Hof etc. In artikel 144 van onze grondwet van 1987 lezen wij:

1. Er is een Constitutioneel Hof, zijnde een onafhankelijk orgaan, dat gevormd wordt door de voorzitter, de vicevoorzitter en drie leden, die –evenals de drie plaatsvervangende leden– voor een periode van vijf jaren op voordracht van De Nationale Assemblée door de President worden benoemd.

2. Het Constitutioneel Hof heeft tot taak:

a. het toetsen van de inhoud van wetten of gedeelten daarvan aan de Grondwet en aan van toepassing zijnde overeenkomsten met andere mogendheden en met volkenrechtelijke organisaties;

b. het beoordelen van de verenigbaarheid van besluiten van overheidsorganen met één of meer der Hoofdstuk V genoemde grondrechten.

3. Ingeval het Constitutioneel Hof oordeelt dat er strijdigheid is met één of meer bepalingen van de Grondwet of van een overeenkomst als in lid 2 onder a bedoeld, wordt de wet of worden gedeelten daarvan dan wel de besluiten van de overheidsorganen geacht onverbindend te zijn.

4. Nadere regels met betrekking tot de samenstelling, de inrichting en de werkwijze, evenals de rechtsgevolgen van beslissingen van het Constitutioneel Hof, worden bij wet vastgesteld.

Modaliteiten

Ingevolge het bepaalde in het vierde lid moeten de modaliteiten (specifieke bepalingen of voorwaarden) eerst bij wet geregeld worden alvorens het Hof in werking kan treden. Dat is na meer dan twintig jaren nog steeds niet geschied. En men kan gissen naar de redenen. De pessimistische gissing luidt, dat de architecten van de grondwet de tekst van ergens hebben opgediept en hebben bewerkt, maar dat degenen die de wet moesten uitvoeren schrokken van de consequenties. Een instantie die hen aan banden zou leggen? Kom nou! Surinamers laten zich toch niet vertellen wat zij doen en laten moeten? Daarvoor zijn wij toch soeverein? Op Curaçao hebben ze een uitdrukking voor deze houding: Ta nos ta manda zeggen ze. Wij hebben de meerderheid. Wij zijn de baas. Wij bepalen wat moet en niet moet.

Rechtsstaat

Een paar maanden terug beweerde een kopstuk van de Megacombinatie tijdens een televisie debat, dat het goed zou zijn het Constitutionele Hof eindelijk in te stellen om de rechterlijke macht aan banden te leggen. Hiermede zou tegemoet gekomen kunnen worden aan de wens van de partijleider die zijn afkeer van de rechterlijke macht nooit onder stoelen of banken heeft gestoken. Afgezien van het feit dat dit Hof nergens ter wereld wordt gebruikt voor dat doel en bovendien dat in artikel 144 daarover niet gerept wordt, lijkt het toch goed voor de vorming der meningen om het een en ander hierover te zeggen. Er moet immers rekening mee worden gehouden, dat het kennisniveau van een groot deel van de parlementsleden niet van dien aard is dat zij op de hoogte zijn van staatsrecht, historie, het recht in algemene zin etc. De meeste parlementsleden denken dat zij daar zitten om goed voor zichzelf te zorgen, de achterban indien mogelijk te faciliteren (volgens een moderne term) en af te rekenen met andersdenkenden en tegenstanders cq. hen het leven zo onaangenaam mogelijk te maken. De kans is dus levensgroot dat zij bij het vaststellen van de modioperandi van het constitutionele hof, uit onkunde, onwetendheid of gewoon uit kwaadaardigheid, bepalingen zullen opnemen die in strijd zijn met de gedachte van een constitutioneel hof.

Zinloosheid

Bovendien bepaalt het eerste lid van artikel 144 dat het Hof is samengesteld uit vijf leden die voor een periode van vijf jaren op voordracht van De Nationale Assemblée door de President worden benoemd. Ons kent ons kennende, kan men er donder op zeggen dat men alleen figuren uit de eigen aanhang al of niet met kennis van zaken in het Hof zal stoppen. Dan kan men er ook donder op zeggen dat het Hof geen enkele wet, door de assemblee aangenomen, hoe strijdig zij ook met de grondwet moge zijn, buiten werking zal stellen. Onder deze omstandigheden heeft de instelling van het Hof mijns inziens geen enkele zin. In het voorbijgaan zij vermeld, dat onze mensen helemaal niet abnormaal zouden handelen door slechts mensen uit het eigen kamp in het Hof onder te brengen. Dat gebeurt ook in God’s own country als een opengevallen plaats moet worden opgevuld. (daar worden de rechters van het Hooggerechtshof voor het leven benoemd). Maar alvorens dat gebeurt wordt de betrokkene flink door het parlement door de mangel gehaald. En je moet wel van goeden huize zijn om daar goed doorheen te komen.

Alternatief voorstel

In mijn in l991 verschenen Proeve van een Grondwet voor Suriname gebaseerd op de Carta Magna van Costa Rica, zeg ik in artikel 132 dat zich met het Hof bezighoudt het volgende: elkeen die de graad van meester in de rechten of een daarmede gelijk te stellen bevoegdheid bezit, verworven aan een erkende instelling van hoger onderwijs, heeft van rechtswege zitting in dit hof. Ten tijde van het schrijven daarvan, telde ons land misschien dertig meesters in de rechten. Nu zijn het er al meer dan twee honderd. Het voorstel is achteraf beschouwd, dus weinig realistisch of operationeel. Er zal naar een andere oplossing voor dit probleem gezocht moeten worden. Daar mijn kennis van het staatsrecht flinterdun is hoop ik dat anderen die beter geverseerd zijn in de materie hun licht hierover zullen laten schijnen. Ik liet mij bij het schrijven van de Proeve geheel leiden door de grondwet van Costa Rica daar dit land algemeen als een van de meest democratische landen ter wereld wordt beschouwd en kopiering van de geestelijke voortbrengselen daarvan nauwelijks als plagiaat mag worden aangemerkt.

Rechterlijke macht.

Het lijkt misschien toch goed om enige aandacht te besteden aan de rechterlijke macht omdat de meningen, die blijkbaar leven bij sommige van de prominenten die thans de dienst uitmaken, en niet de eersten de besten, ons in drijfzand zullen kunnen doen belanden. Ten tijde van de oorspronkelijke Magna Carta was het de koning die wetten maakte, uitvoerde en handhaafde. De Magna Carta maakte daar een eind aan. Sindsdien bestaat er een scheiding der machten. Het recht om wetten te maken kwam te berusten bij het volk als vertegenwoordigd in het parlement. De Franse filosoof Baron de Montesquieu (1689-1755) destilleerde uit de Engelse praktijk drie machten: de uitvoerende, de wetgevende en de rechterlijke macht die geheel onafhankelijk van elkaar zouden zijn. De wetgevende macht (het parlement) maakt de wetten, de uitvoerende macht (de regering) voert ze uit en de rechterlijke macht zorgt voor de handhaving daarvan. Hoewel deze situatie vrijwel nergens meer voorkomt spreekt men nog altijd van trias politica. In tegenstelling tot de gang van zaken bijvoorbeeld in de U.S.A. is het ten onzent de regering, de uitvoerende macht dus, die wetten voorbereidt en het parlement dat deze wetten goed of afkeurt. Onze grondwet zegt daarom in artikel 70 De Wetgevende Macht wordt door De Nationale Assemblée en de Regering gezamenlijk uitgeoefend. Er is dus een samenvloeiing van de wetgevende en de uitvoerende macht. Deze samenvloeiing is, sterker dan in Suriname, te zien in het Britse systeem dat in verschillende Caricom landen wordt toegepast. De uitvoerende macht bestaat daar uit een minister-president en een kabinet, maar de ministers zijn tevens lid van het parlement. Dus van scheiding der machten is geen sprake meer. Sommige schrijvers duiden deze situatie aan met de term machtsfusie. Het wordt door veel schrijvers als een kwalijke zaak ervaren. Alleen de rechterlijke macht is nog steeds onafhankelijk. Daar wordt bij mijn weten nergens aan getornd.

House of Lords

Tot de grondwetswijziging in Engeland van 2005, fungeerde The House of Lords ook als hoogste rechterlijke orgaan. Zelfs de vonnissen van rechtbanken in de dominions waren aan haar oordeel onderworpen. In dat jaar werd haar de taak van rechtspraak ontnomen en overgedragen aan een apart ingestelde Supreme Court of the United Kingdom. Het motief was dat de vermenging van rechterlijke, uitvoerende en wetgevende macht niet in overeenstemming was met de bepalingen van de Europese conventie inzake de mensenrechten. Bovendien zweren bijna alle rechtsgeleerden bij de strikte scheiding der machten. Tornen aan de zelfstandigheid en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, zoals sommigen hier te lande voorstaan, zal ons beslist doen belanden in een toestand van wetteloosheid voor de nieuwe orde van geprivilegeerden in dit land.

Zwak punt

Ik zal de laatste zijn om te beweren dat ons systeem ideaal zou zijn. Een regering wordt door het parlement naar huis gestuurd als zij ongeschikt wordt bevonden. Een parlement wordt door het volk naar huis gestuurd als men ontevreden is over zijn optreden. Maar bij rechters is dat niet mogelijk. Men kan een rechter slechts in beperkte omstandigheden wegjagen. Als hij failliet zou worden verklaard of zich liederlijk zou gedragen etc. (zie artikel 142). Niet bij ongeschiktheid of als men ontevreden zou zijn over zijn vonnissen. Zo kan men in principe opgescheept zitten met ongeschikte rechters en hen niet ontslaan. De enige correctie ligt in hoger beroep. Dat is een zwak punt. Een rechter wiens vonnissen steeds door het hof van justitie worden vernietigd, is kennelijk ongeschikt voor het ambt.

Ontslag

In mijn Proeve stelde ik het volgende voor:

Artikel 110: de rechters van het hof van justitie worden benoemd voor tien jaar. De rechters der kantongerechten worden benoemd voor vijf jaar. Ze zijn terstond herbenoembaar. Bij weigering tot herbenoeming moeten de gronden daartoe worden openbaar gemaakt.

Artikel 115 De rechters kunnen tussentijds slechts worden ontslagen op voordracht van minstens drie leden van het hof van justitie. Het hof is op vordering van betrokkenen verplicht de gronden te vermelden waarom niet tot herbenoeming wordt overgegaan tenzij het lands belang zich daartegen verzet.

Op deze wijze zou periodiek de geschiktheid van een rechter beoordeeld kunnen worden.

Artikel 113 wetten die de organisatie of de reorganisatie van de rechterlijke macht ten doel hebben kunnen slechts door het parlement in behandeling genomen worden op voorstel van het Hof van Justitie. Deze wetten kunnen slechts worden aangenomen met twee derde meerderheid der stemmen.

Een ander belangrijk voorstel is opgenomen in

Artikel 114: Het deel van het korps van politie, dat belast is met de opsporing en vervolging van strafbare feiten is hiërarchiek ondergebracht bij het hof van justitie. Hiermede wordt voorkomen dat een regering haar aanhangers beschermt door ze buiten vervolging te stellen als ze strafbare feiten zouden plegen.

Ombudsman

Een ander instituut dat in toenemende mate wordt ingevoerd om de rechten van de burgers te beschermen is dat van de ombudsman. Als het de nieuwe regering ernst is met de komst van een nieuwe lente in het beleid, dan hoop ik dat zij ernstig zal nadenken over een dergelijk instituut. Ik heb het ook besproken in mijn Proeve van een Grondwet. Maar aangezien het huidige essay ook weer is uitgelopen zal ik de bespreking daarvan bewaren voor een volgende keer.

Moppenpot

Verschillende lezers hebben zich erover beklaagd dat ik de vorige afleveringen niet heb afgesloten met de gebruikelijke mop. Sommige ontvangers van mijn e mails, plegen namelijk de mop op te sporen en de rest links te laten liggen, indachtig Hans Prade’s woordspeling. Surinamers wensen niet opgezadeld te worden met kennis, aangezien kennis hun mogelijkheden tot raaskallen beperkt. Ik zal toch maar een mop geven.

We weten al wie minister van financiën en wie bankpresident zullen worden. De relatie tussen bankpresident en minister van financiën is een zeer gevoelige. De minister van financiën is een politieke functionaris die beslissingen neemt met het belang van de achterban in het achterhoofd. De Bankpresident neemt beslissingen met het monetaire belang van het land in het achterhoofd. Dat leidt vaak tot botsingen. Wie trekt aan het langste eind? In de Bankwet staat: de minister van financiën. Die kan aanwijzingen (in huis, tuin en keukentaal orders) geven aan de Bankpresident. Jaren terug zei ik in mijn proefschrift hiervan: The relation between a central bank and the government is something that cannot generally be legislated in formal law texts. Rather it is determined by the authority which each of the parties possesses and by the degree to which this authority is recognized by the other party. Ik weet niet wat de nieuwe minister van financien in haar pakket heeft (Ik zal maar niet zeggen in haar mars aangezien dit verkeerd zou kunnen worden opgevat). Ik mag aannemen dat de nieuwe bankpresident als voormalig top functionaris bij het IMF een economisch zwaargewicht is. Dat is de mop.

Toch maar een echte mop voor degenen die de vorige niet hebben begrepen. Tijdens de oorlog worden enige potige Hollanders uit Indonesie gehaald om de Javanen in ons land te drillen. Het ging zo: “voorwaarts mars, links uit de flank mars, rechtsomkeer mars, ingerukt mars”. Een van de Javanen wordt zo boos, hij smijt zijn karabijn tegen een boom zegt: Heer dee joe takkie, njang mars, njang mars. Joe sabie sang? Joe kang njang mie mars. Mie no pree moro.

Voor de liefhebbers heb ik een Engelse

A guy is sitting on a bench and along comes a woman leading a donkey and as she passes by, the guy says, “nice ass you got there”. The woman immediately stops and says, “if you look at my ass again I will kick your face in!!!”. “Okay, okay, take it easy”, the man says, “I was just talking about your donkey”

A husband and his wife are sitting around one night trying to think of something to do and the husband finally says, “hey see if you can tell me something thàt makes me happy and sad at the same time.” The wife thinks for a minute and says, “ok….you have a bigger dick than all your friends.”

(Ik stuur mijn e mails voornamelijk naar leden van het sterke geslacht. Die kunnen dit soort moppen wel aan neem ik aan. Overigens zijn mijn moppen niet van mij afkomstig. Ik haal ze uit een boek: Oude Moppen in een nieuwe Jas verkrijgbaar bij VACO voor 27.50 srd.

Kadi Kartokromo: Bladjar moas tjoro Jawo …

schrijversgroep — Mon, 23 Aug 2010 17:34:35 +0000

Ik probeer onze lezers die de Javaanse taal een beetje machtig zijn en of willen leren door dit kort stukje kennis te maken met de Javaanse taal.

Trouwens hierdoor probeer ik ook de verscheidenheid in taal in ons geliefd Suriname stimuleren. Ik hoop dat het lukt.

Bladjar moas tjoro Jawo lan bladjar ngomong Jawo liwat radio.

Pak Kamto lan mbah Fanny.

Matur kesuwun kulo badeh njebaraken berita saking jenangan. Bindjang tanggal
8 augustus nami-nami mintrie sanking Pertjajaluhur badeh di tetepaken
doemateng rakjat pijambak lan bindjing tangal 13 augustus badeh di sumpah
dumateng President inggal .

Ing Tanggal 12 augustus 2010 president ipun badeh
disumpah ing Gedong NIS. Ananging sakniki nami-namipun Mentrie 2x Jawi ngih
sampun brobol ing koran koran lan omong-omong kados lumpraipun djaman kados dene Bapak
Drs. Soewarto Moestadja,{ Pertjajaluhur] MR. Raymond Sapoen[Pertjajaluhur],
Bsc. Ginmardo Kromosoeto[ NDP] sampun terang ipun, lan taksih kirang
setungil malih sanking Petjajaluhur lan KTPI.

Dados ipun bangsa djawi badeh
tumut krupokah negarie Suriname 5 Mintrie]. Mugi -mugi nami-nami ipun lintu
ipun bintjang dinteng minggu ,kulo badeh pikantook lan mirengaken pijambak.
menawi bapak Moertabat { KTPI tjalon] sanking KTPI lan bapak Hendrik Setrowidjojo
[PL-tjalon] nopo bapak Micheal Jong Tjien Fa [PL-tjalon] badeh tumut dilebetaken
waget dados mentrie inggal. Inkang kulo suwun wageto nami-nami ipun waget
ditetepaken dumateng President ing tanggal 13 augustus 2010.

Mugi-mgi sesuwunan kulo badeh walujo. matur kesuwun lan

Wasalam krijin Kulo pak Kadi Kartokromo

Gedichten “Dienstplicht”, “Navolgen” en “Zelfcorrectie” van Alphons Levens

Alphons Levens — Mon, 23 Aug 2010 15:15:58 +0000

Indien u in de menubalk op “poëzie” clickt en vervolgens op de titels van de gedichten, ziet u de originele en volledige versie van deze en andere gedichten van Alphons Levens.

Gedicht “Zelfcorrectie” van Alphons Levens

Alphons Levens — Mon, 23 Aug 2010 15:03:51 +0000

Zelfcorrectie

Enkelen begint het gelukkig te dagen

dat zij de oorzaak zijn

van die zogenaamde financiële crisis

Al spreken zij van weggeven

en niet van teruggeven

het is een juist gebaar

Hoorde ik goed,

dat veertig Amerikaanse miljardairs

de helft van hun vermogen weggeven?

Alphons Levens,

4 augustus 2010.

Eerder gepubliceerd in “de Ware Tijd” van

maandag 23 augustus 2010, pagina A5.

Gedicht “Navolgen” van Alphons Levens

Alphons Levens — Mon, 23 Aug 2010 14:58:25 +0000

Navolgen

Wat bedoelt men eigenlijk bij de dood

de dood van een goed mens

de dood van een goed voorbeeld

als men zegt: er zal geen tweede zijn?

’t Is toch de bedoeling van een goed mens

van een goed voorbeeld

van een rolmodel

dat anderen navolgen en mogelijk overtreffen…

Alphons Levens,

9 augustus 2010.

Eerder gepubliceerd in “de Ware Tijd” van

maandag 23 augustus 2010, pagina A7.

Gedicht “Dienstplicht” van Alphons Levens

Alphons Levens — Mon, 23 Aug 2010 14:49:04 +0000

Dienstplicht

Die eeuwenoude discussie, hoor

over beroepsleger of dienstplicht;

dienstplicht is toch pas echt plicht

als die geldt

voor alle gezonde jongeren?

Als echter welgestelden,

ministers en parlementariërs incluis,

op tijd hun eigen kinderen wegsturen…

blijft dienstplicht toch slechts plicht

voor arme kinderen…

Alphons Levens,

19 augustus 2010.

Eerder gepubliceerd in “de Ware Tijd” van

maandag 23 augustus 2010, pagina A6.

Ernest Pepin: 2 Franse teksten over Creolisering

schrijversgroep — Fri, 20 Aug 2010 01:20:34 +0000

LES ENJEUX DE LA CREOLITE

CONFERENCE D’Ernest PEPIN

Lorsqu’il advint à Jean BERNABE, Patrick CHAMOISEAU et Raphaël CONFIANT d’écrire Eloge de la Créolité en 1989, il y eut beaucoup de remous de bruits et de fureurs.

Comment s’écria-t’on ! Qu’est-ce que c’est que ce néologisme ? D’évidence la créolité ne pouvait qu’être suspecte d’un péché mortel, dans la mesure où le mot « créole » n’évoquait pour les antillais franco-créolophones que deux réalités, toutes deux honteusement assumées : celle de la langue créole et celle de l’ethno-classe « békés » ou « blanc-pays ».

Ainsi admettait-on, sans difficulté aucune, que Joséphine de Beauharnais et Saint-John PERSE eussent pu se réclamer d’une quelconque « créolité » mais l’on s’offusquait à l’idée de petits-fils d’esclaves, des négros-africains, des néo-africains, des « blacks » pussent eux aussi se proclamer « créoles ».

N’y avait-il pas là imposture, falsification ou pour le moins trahison à l’égard des racines, reniement malvenu des origines ? N’était ce pas là régression coupable vers la maladie infantile de ‘exotisme au rebours des fulgurances telluriques, volcaniques d’un Aimé CESAIRE ou des salutaires et thérapeutiques analyses d’un Frants FANON ? E, qu’il est, l’antillanité telle que définie par Edouard GLISSANT, ne suffisait-elle pas à dire « l’en-bas du plus profond de nous-mêmes ».

Et puis surtout n’avions nous pas, avec la négritude, proposé l’indépassable théorie de notre identité ?

Car c’est de cela qu’il s’agit pour nous autres, peuple bâtard au visage brouillé par d’inédits métissages, peuple déporté à l’esprit taraudé par de multiples aliénations, peuple en gestation dont l’aller se perd dans de sinueuses combinaisons, si sinueuses et si combinées, qu’elle prend la forme d’un retour obligé vers la transparence perdue de nos pays natals.

A en croire les signataires de l’Eloge il est question de «réenclencher notre potentiel créatif » de « retrouver une expression plus juste » et « une esthétique plus vraie », d’arpenter « l’écologie et le champ antillais », de saborder nos tropismes d’extériorité (extériorité d’aspirations (l’Afrique), de l’expression de la révolte (le Nègre), d’affirmation de soi (Nous sommes des africains) en une phrase de « comprendre ce qu’est l’antillais »)

Généreux postulats pour atteindre le dévoilement d’un réel recouvert par toutes les cendres de nos errances et par toutes les scarifications de nos marronnages !

Mais comment faire ?

Toute pensée suppose des assises et nécessite des leviers, propose des démarches, des procédures, des procédés élucidants.

Eh bien voilà ! La « vision intérieure », « l’acceptation de soi » sont les leviers.

« réapprendre à visualiser nos profondeurs. Réapprendre à regarder positivement ce qui palpite autour de nous ». Voilà la démarche !

« La vision intérieure défait d’abord la vieille imagerie française qui nous tapisse et nous restitue à nous mêmes en une mosaïque renouvelée par l’autonomie de ses éléments, leur imprévisibilité, leurs résonances devenues mystérieuses ».

Il s’agit en clair de revenir à notre imaginaire de décoloniser notre imaginaire et d’assumer notre richesse bilingue.

Mais dira t-on, la négritude n’a jamais dit autre choses et de surcroît elle a l’incontestable mérite de l’avoir dit la première !

Eh bien ou c’est vrai ! Les objectifs affichés et proclamés sont quasiment les mêmes c’est l’optique qui change. Le grand cri nègre avait eu pour ambition de réhabiliter l’homme noir et les cultures négro-africaines. Ce fut magistralement fait quoique non sans quelques controverses retentissantes. Cela correspondait à la nécessité d’asseoir un vaste mouvement de décolonisation sur le trône royal du droit à la différence. Mais depuis les empires coloniaux se sont morcelés en Etats-Nations et ils ont pris, chacun à leur manière la route des arrivées. Si bien qu’il a fallu arrimer la question de l’identité culturelle non pas à une conception globalisante mais à des conceptions spécifiques rendant compte des situations particulières.

Longtemps l’identité s’est décliné sur le mon de l’Un. Une langue, un territoire, une religion, une histoire, une racine unique. Multiculturels nous en venons à une approche polycentrique où il est question d’identité-mosaïque confortée par des langues, des langages, des lieux, des systèmes de pensée, des histoires se fécondant et dénouant l’imprévisible. Une identité de cohabitation s’impose à nous en nous suggérant de rejeter les exclusives de l’Un et ses exclusions militantes. C’est de ce terreau là que vient la créolité non pas comme une anti-négritude mais comme un élargissement de la trouée initiale à notre monde tel qu’il est, comme un éclairage révélateur de notre réalité composite.

En littérature, la créolité exhume l’oralité enfouies (contes, chants, proverbes, jeux de mots) porteuse de contre-valeurs et de contre-culture. Elle s’arc-boute sur la mémoire vraie en urgence d’un cheminement plus adéquat à notre espace-temps (en revisitant les systèmes de datation, de positionnement dans l’espace, de lisibilité de l’obscur) et tout cela en divergence d’avec les chroniques coloniales.

Elle renifle l’existence en situation (marchés, veillées, lewoz, lolos, croyances, approches de séduction, etc…) pour y déceler la trace du projet contrarié voire étouffé..

Elle plonge dans la modernité « créolisée » du monde et s’appuie le bras créateur de la langue créole.

« Le poète créole, le romancier créole, d’expression créole, devra dans le même allant, être le récolteur de la parole ancestrale, le jardinier des vocables nouveaux, le découvreur de la créolité du créole ».

Ceci suppose que notre rapport à la langue prenne en compte l’esprit des langues dans une dynamique créatrice et hors tout fétichisme réducteur.

Par ce rapport aux langues qui vaut aussi pour la relation aux cultures la créolité redécouvre une autre histoire du monde conjuguée au pluriel : ce sont les créolités antérieures « égyptiennes, grecques, chinoises, hindous, africaines » qui ont accouché du monde. Ce sont les créolités d’aujourd’hui qui mettent en chantier le monde de demain.

Ceci étant compris, comment cela s’épelle t-il dans la création littéraire ?

Il est bon de rappeler l’extraordinaire support théorique fourni par Edouard GLISSANT non seulement comme essayiste mais encore comme romancier, poète et dramaturge. Edouard GLISSANT a « rapatrié » notre théorie de la littérature en explorant tous les en-dessous, tous les non-dits, toute la trame souterraine de notre entour antillais et caribéen. Faut-il citer « Le Discours Antillais », « Le Quatrième Siècle », « Malemort » ? Le mérite incontestable d’Edouard GLISSANT est d’avoir fourni aux générations présentes et futures une approche recentrée de la lecture de la culture antillaise et surtout de la littérature antillaise créole. En lieu et place de l’Afrique comme matrice fondamentale il a proposé la créativité inachevée et imprévisible de l’espace historique, géographique et anthropologique de la société créole en enracinant le « point de vue » et en défrichant une sémiologie de nous mêmes. Le monde antillais vécu comme invalide et anormal prit tout soudainement non pas une logique mais une intelligibilité. Nos cases, nos mornes, nos hauteurs, nos croyances, notre parler, nos langages en un mot notre présence au monde, revisitée par « la vision prophétique du passé » reprirent densité et éloquence.

On ne peut comprendre la littérature de la créolité sans intégrer l’apport et le support d’Edouard GLISSANT.

Si l’on prend « Texaco », on s’aperçoit qu’il y a la proposition d’une nouvelle lecture de l’histoire et surtout de l’organisation de l’espace et de la sédimentation sociale.

Le regard traditionnel aurait lu Texaco comme une excroissance de la marginalité, une excroissance insupportable qu’il faudrait faire revenir à la norme urbaine à partir de concepts occidentaux, notamment à partir d’un ordre figé ou l’individualisme fleurit et où l’esprit créole est évacué. Chamoiseau s’oppose à cette vision en nous montrant l’en-bas feuilles. Ce qui est à l’œuvre dans les entrailles de cette micro société. Ce qu’elle nous révèle et nous enseigne sur notre adaptation historique à l’içi-dans nous mêmes. Une temporalité non répertoriée (temps du bois-caisse, du fibro-ciment, etc…), une nouvelle lecture des filiations historiques allant des mornes à l’en-ville. Toute une résistance en travail, toute une stratégie de cohabitation, de maîtrise des lieux et de sa sociologie d’où émerge une créativité ou une création humaine tout à fait remarquable. Bien sûr cela mobilise une transcription littéraire inédite et une mise en scène du discours originale.

Il en va de même chez Raphaël CONFIANT où par exemple « Le nègre et l’Amiral » décode et encode le vécu martiniquais de la période de l‘Amiral Robert. Là encore, à travers le récit, c’est la culture créole qui est la matière première du roman.

« La grande drive des esprits » veut sonder notre imaginaire, notre relation aux notions de fatalité, de destinée, de réalité, de surréalité et surnaturalité à travers un jeu complexe de va et vient entre réel et irréel, tradition et modernité.

« L’Homme-au-bâton » tente de mettre à nu le discours de l’imaginaire créole comme construction compensatoire aux manques du réel mais aussi comme projection d’une identité mosaïque.

L’enjeu littéraire de la créolité est fondamentalement de revisiter la langue, l’esthétique du récit, l’orchestration des évènements et des lieux à partir du postulat plurielle de l’identité et partant de revaloriser les pistes fragiles tracées par l’ingénieuse et subtile architecture née de l’esprit créole.

Mais tout cela ne se limite aucunement à la littérature. C’est un chantier ouvert aux données économiques, sociales et politiques. Il s’agit en fait de valider et de faire fructifier toutes les stratégies bricolées par nos peuples pour répondre aux exigences de leur histoire spécifique.

Que pouvons nous faire aujourd’hui avec la manière créole d’aborder l’économie ?

Que pouvons nous faire avec la manière créole d’aborder les relations sociales ?

Que pouvons nous faire avec la manière créole d’aborder la politique ?

Quel monde devons nous bâtir en tenant compte de ces données, voilà je crois l’enjeu de la créolité.

TEXTE SUR LA CREOLITE ET LA NEGRITUDE

Les Antillais se sont abonnés, des décennies durant, à la quête de leur identité. Une pareille obsession pourrait paraître surprenante si l’on ne tenait pas compte des données de l’histoire et des résistances de la géographie. Terres, juridiquement françaises depuis des siècles, elles ont été victimes non seulement des traumatismes de l’esclavage mais encore de ce discours « colonial » qui stigmatise les différences, diabolise l’homme noir, idéalise ou ensauvage les îles lointaines.

Discours longtemps largement intériorisé qui a produit l’inédit du nègre négrophobe, du colonisé honteux de sa culture, de l’être humain occupé à singer jusqu’à la caricature la culture occidentale. C’est dans le creux de cette mésestime de soi compensée par la surestimation de l’Autre ( le colonisateur, la France, l’Europe) qu’il faut chercher la légitimation de la négritude. Elle se voulait le repoussoir de la vision exotique véhiculée par le « doudouisme » littéraire, l’opération de rééquilibrage anthropologique affirmant les racines africaines de la culture antillaise, le moteur de l’anticolonialisme (d’où ses connivences avec le marxisme et le surréalisme) et également la pétition en faveur d’un humanisme débarrassé des tares du racisme. « Une postulation irritée de la fraternité » a dit Aimé Césaire !

Cependant, pour de nombreuses raisons historiques (faillite des indépendances africaines), philosophiques (refus d’une « essence » noire), idéologiques (remise en question du discours), la négritude a d’abord vacillé puis s’est effondrée, après avoir dominé la scène des lettres « négro-africaines ».

L’on a vu alors apparaître d’abord l’antillanité d’Edouard Glissant qui avait l’immense mérite de rapatrier le débat dans les Caraïbes. Point n’était besoin d’aller chercher en Afrique une identité fantasmée, il fallait au contraire assumer ce qu’avait produit l’histoire antillaise depuis le débarqué du bateau négrier : une culture marquée par la pratique du détour dont il fallait exhumer l’enfoui.

Ensuite ont sonné les trompettes de la créolité embouchées par Patrick Chamoiseau, Raphael Confiant et Jean Bernabé. Cette fois c’est l’approche même de la notion d’identité qui allait être bousculée puisqu’à l’identité racine unique on opposait l’identité plurielle, mosaïque (identité-rhizome ). Qu’est-ce à dire ?

Au lieu de célébrer l’Afrique comme source unique de la culture antillaise, les auteurs de « Eloge de la créolité », constataient la diversité des origines culturelles liées aux vagues de peuplement et plaidaient pour une culture de l’emmêlement et de l’impur et exaltaient les vertus du métissage.

Cette créolité dont on n’a pas suffisamment étudié les fondements souterrains, entre succès littéraires, malentendus critiques, polémiques outrancières a creusé son sillon avant d’être absorbé par la« créolisation » d’Edouard Glissant puis par le vaste océan du « Tout-Monde » et de la « mondialité ».

Cependant, les conditions de naissance de la créolité (portée sur les fonds baptismaux par des écrivains de la Martinique) ont créé dès l’abord une vive tension entre négritude et créolité. Pour certains c’était un crime de lèse-négritude, pour d’autres la volonté de tuer le père totémique (Aimé Césaire). Pour beaucoup de frères africains c’était un refus de filiation et un déni de la terre ancestrale. On parla même d’imposture et de version moderne de l’aliénation. Il est vrai que le livre de Raphael Confiant (La traversée paradoxale d’un siècle) faisait la part belle au parricide.

Néanmoins, je persiste et je signe la créolité n’est pas si éloignée de la négritude qu’elle le croit. D’abord parce qu’elle prolonge la quête identitaire commencée avec la négritude. Ensuite parce qu’elle cible une culture dominante à prétention universelle (celle de l’Europe). Enfin parce qu’elle aspire à légitimer une « altérité » radicale ou relative qui ferait de l’identité antillaise une identité autonome, singulière, voire même exemplaire.

Si la culture antillaise est composite (et elle l’est !) elle ne peut aucunement, sans se mutiler, se priver de sa part africaine ou néo-africaine ! Elle ne peut donc renier une « négritude » inhérente à sa substance.

Par ailleurs, si nous refusons l’idée même d’une culture pure, nous devons admettre que les cultures africaines sont aussi composites. L’Afrique globalisée est une perception coloniale. L’Afrique réelle se conjugue au pluriel avec des invasions, des guerres, des routes commerciales, des fleuves, des transhumances etc). Des métissages culturels ont donc résultés de ces processus et de ces évènements.

Enfin, le but suprême de la négritude comme de la créolité, n’était pas de figer l’être humain (fut-il antillais !) dans une essence immuable mais de faire reconnaître que derrière les départements d’outre-mer français vivaient des peuples et des pays dont l’identité inédite ne saurait se confondre avec celle de la France tutélaire.

Cela signifie que négritude et créolité ont pour le moins (en théorie) un même objectif : celui de l’émancipation et de l’affirmation de soi dans une relation revisitée par le postulat d’égalité.

Cela signifie que la créolité a le mérite inestimable de nous avoir dépris du mythe de l’Un pour nous plonger dans la « diversalité ».

Cela signifie que ces deux sources peuvent converger vers un même fleuve : celui d’un humanisme ouvert, tolérant et respectueux des modalités des autres.

Pour ce faire, il fallait, face à la domination, réévaluer ce qui avait été outrageusement minoré : l’apport africain, la créolisation, la culture créole des Antilles.

Je crois pour ma part que toute théorie est réductrice en ce qu’elle est une abstraction du réel. Je crois aussi qu’il est des théories nécessaires et salutaires car sans la créolité, l’indien guadeloupéen, le syrien martiniquais, le chinois des Antilles et toutes les composantes de notre histoire (nos histoires ?) n’auraient pas pleinement leur place dans cette mosaïque dont le maître mot doit être la tolérance. Juchée sur les épaules meurtries et vieillies de la négritude, la créolité élargit l’horizon en prônant non pas seulement un « discours » mais une nouvelle manière de vivre et de se vivre dans la relation et peut-être la religion du nouveau monde.

Ernest Pépin